Dưới thời Nguyễn, xuất phát từ vị trí là cửa ngõ mở ra thế giới bên ngoài của nước ta và là phên dậu bảo vệ kinh đô Huế, Đà Nẵng (ĐN) đã được triều Nguyễn tổ chức phòng thủ chặt chẽ và hùng hậu. Nhất là dưới thời các vua Thiệu Trị và Tự Đức hệ thống phòng thủ ĐN không ngừng được bổ sung, củng cố tăng cường và hoàn bị. Mục đích của các vua Nguyễn không chỉ biến ĐN thành thành trì bất khả xâm phạm để bảo vệ hải cảng trọng yếu, có vị trí như là vùng yết hầu kinh đô Huế, mà còn muốn đây là biểu tượng sức mạnh của vương triều Nguyễn với thế giới bên ngoài. Song sự thật về tính hiệu quả của hệ thống quân sự ở ĐN không như mong muốn của triều đình Huế. Ngay từ những loạt pháo tấn công đầu tiên từ các chiến thuyền của liên quân xâm lược Pháp – Tây Ban Nha vào những ngày đầu tháng 9 năm 1858, các căn cứ quân sự ở ĐN gần như bị tê liệt và nhanh chóng thất thủ. Trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu trước đây về việc bố trí, trang bị, cơ chế tổ chức và hoạt động của hệ thống quân sự ĐN¹, tác giả xin làm sáng tỏ nguyên nhân dẫn đến sự kém hiệu quả trong chiến đấu của hệ thống quân sự này.