Date Log
KHỞI ĐẦU CỦA CHAMPA: CÓ MỘT VƯƠNG QUỐC TÂY ĐỒ ((西屠國) Ở THUNG LŨNG SÔNG THU BỒN KHÔNG?
Corresponding Author(s) : Võ Văn Thắng
Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục,
T. 11 S. 2 (2021): Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục
Tóm tắt
Có một giả thuyết về nguồn gốc của Champa (Campā) cho rằng vào khoảng thế kỷ 3 sau công nguyên có một vương quốc Tây Đồ ở vùng thung lũng sông Thu Bồn (tỉnh Quảng Nam ngày nay); đến cuối thế kỷ 6, vương quốc này đã thu phục vương quốc Lâm Ấp và làm nên vương quốc Champa. Ngược lại, dựa trên các chứng cứ khảo cổ học và lịch sử, bài viết này cho rằng không hề có một vương quốc Tây Đồ ở thung lũng Thu Bồn vào thế kỷ 6. Các tư liệu cho biết từ đầu thế kỷ 4, Lâm Ấp đã thu phục nhiều vương quốc lân cận, trong đó có thể có cả Tây Đồ. Champa, hoặc Campā, là một danh xưng tiếng Sanskrit được tầng lớp cai trị của Lâm Ấp sử dụng để đặt tên cho đất nước của họ (Lâm Ấp là tên gọi được ghi trong các tài liệu lịch sử của Trung Hoa).
Thảo luận về sự tồn tại của Tây Đồ là nhằm làm rõ về sự ra đời của một chính thể chịu ảnh hưởng Ấn Độ ở vùng ven biển Đông Dương, được biết đến với tên gọi Champa. Xác định cái nôi ra đời của Champa là vùng lãnh thổ từng được gọi là Lâm Ấp sẽ góp phần hiểu rõ hơn về sự phát triển của vương quốc Champa trong bối cảnh địa lý và lịch sử đặc thù của nó. Với cách hiểu này, tác giả mong muốn chia sẻ ý kiến về một vấn đề hiện được xem là "một điểm then chốt trong sử học về Champa" (Taylor, 2021, 581).
Từ khóa
Tải về trích dẫn
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)BibTeX
- Aurousseau, L. (1914). Georges Maspero: Le Royaume de Champa. Bulletin de l’École française d’Extrême-Orient, 14(1), 8-43.
- Coedès, G. (1939). La plus Ancient Inscription en langue Cham. In A Volume of Eastern and Indian Studies Presented to Professor F.W. Thomas on his 72nd Birthday, 21, March 1939 (pp. 46-49). Karnatak Publishing House.
- Dao, D. A. (2005). The history of ancient Vietnam (Lịch sử cổ đại Việt Nam). Culture and Information Publisher.
- Finot, L. (1903). Notes d’épigraphie. Bulletin de l’École française d’Extrême-Orient, 3, 206-213. https://doi.org/10.3406/befeo.1915.5229
- Finot, L. (1904). Notes d’épigraphie: XI. Les inscriptions de Mi-Sơn. Bulletin de l’École française d’Extrême-Orient, 4(1), 897-977. https://doi.org/10.3406/befeo.1904.1405
- Griffiths, A. (2014). Early Indic Inscriptions of Southeast Asia. In Guy, John, Lost Kingdoms, Hindu - Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia (pp 53-57). The Metropolitan Museum of Art.
- Huber, E. (1911). Études indochinoises. Bulletin de l’École Française d’Extrême-Orient, 11, 259–311.
- Ian, G., & Nguyen, K. D. (2011). Excavations at Gò Cấm, Quảng Nam, 2000–3: Linyi and the Emergence of the Cham Kingdoms. In Trần Kỳ Phương & Bruce M. Lockhart (eds), The Cham of Vietnam, History, Society and Art (pp. 54-80). NUS Press.
- Maspero, H. (1918). Etudes d’histoire d’Annam. Bulletin de l’École française d’Extrême-Orient, 18, 1-36. https://doi.org/10.3406/befeo.1918.5888
- Schweyer, A. V. (2010). The Birth of Champa. Connecting Empires and States:Selected Papers from the 13th International Conference of the European Association of Southeast Asian Archaeologists, 102-117.
- Southworth, W. A. (2001). The Origins of Campā in Central Vietnam: A Preliminary Review [Ph.D, thesis, Archaeology]. SOAS, University of London.
- Southworth, W. A. (2004). The Coastal States of Champa. In Ian Glover & Peter Bellwood (eds), Southeast Asia - From Prehistory to History (pp. 209-233). Routledge- Curzon.
- Stein, R. A. (1947). Le Lin-Yi, sa localisation, sa contribution à la formation du Champa et ses liens avec la Chine. In Han-Hiue. Catholic University Press.
- Taylor, K. W. (1983). The Birth of Vietnam. University of California Press.
- Taylor, K. W. (2021). Review of Champa: Territories and Networks of a Southeast Asian Kingdom, Arlo Griffiths, Andrew Hardy & Geoff Wade (eds) Paris: EFEO, 2019. Journal of Southeast Asian Studies, 52(3), September 2021, 580–584. https://doi.org/10.1017/S0022463421000710
- Vickery, M. (2011). Champa Revised. In Trần Kỳ Phương & Bruce M. Lockhart (eds),, The Cham of Vietnam, History, Society and Art (pp. 363-420). NUS Press.
- Yamagata, M. (2007). The Early History of Lin-i Viewed from Archealogy. Acta Asiatica, 92, 1-30.
- Yamagata, M., & Nguyen, K. D. (2010). Ancient Roof titles found in Central Vietnam. In B. Bérénice, 50 Years of Archaeology in Southeast Asia, Essays in Honour of Ian Glover, (pp. 195-206). River Books.
- Zakharov, A. (2019). Was the Early History of Campā Really Revised? A Reassessement of the Classical Narratives of Linyi and the 6th-8th-Century Campā Kingdom. In Arlo Griffiths, Andrew Hardy & Geoff Wade (eds), Champa: Territories and Networks of a Southeast Asian Kingdom (pp. 147-157). EFEO.